Działalność nierejestrowana a umowa o dzieło.

Wpis archiwalny. Jeśli chcesz znać aktualne informacje o działalności nierejestrowanej zajrzyj na portal: www.dzialalnoscbezrejestracji.pl

Działalność nierejestrowana a umowa o dzieło, to temat który budzi wiele wątpliwości. Umowy zawierane w ramach działalności nierejestrowanej (zarówno umowy o dzieło jak i umowy zlecenie) są traktowane przez ZUS na równi z umowami zawieranymi w ramach działalności wykonywanej osobiście, a nie na równi z tymi, które są zawierane w ramach działalności gospodarczej. Rodzi to różne konsekwencje zarówno po stronie małego przedsiębiorcy, jak i osób zlecających wykonanie danej usługi.

O umowach zlecenie zawieranych w ramach działalności nierejestrowanej pisałam w artykule dostępnym tutaj:

Działalność nierejestrowana a umowa o dzieło? Definicja umowy o dzieło i warunki jej zawarcia.

Kodeks cywilny dzieli umowy na dwie kategorie:

• nazwane, czyli umowy uregulowane w konkretnych ustawach, odnoszące się do konkretnych praw i obowiązków stron danego zobowiązania,
• nienazwane, czyli kontrakty, które nie zostały uregulowane w żadnej istniejącej ustawie, ale możliwość ich zawarcia wynika z ogólnego prawa zobowiązań. Umowa nienazwana musi być zgodna z ustaleniami które poczyniły strony umowy oraz z powszechnie obowiązującymi przepisami i zasadami współżycia społecznego.

Umowa o dzieło jest umową nazwaną, uregulowaną w Kodeksie cywilnym.

Więcej o umowach zawieranych w ramach działalności nierejestrowanej pisałam w poście na Instagramie, w ramach instakruzeli edukacyjnej. Zerknij tutaj:

Umowa o dzieło jest określana mianem umowy rezultatu, ponieważ jej podstawowym celem jest osiągnięcie określonego wyniku, a nie sam proces twórczy.

Przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

Art. 627 Kodeksu cywilnego

W przypadku prowadzenia działalności nierejestrowanej najczęstsze przykłady zawierania umów o dzieło znajdziemy w branży fotograficznej (np. dzieło w postaci fotografii), rękodzielniczej (np. dzieło w postaci zindywidualizowanego produktu) czy cukierniczej (np. stworzenie tortu weselnego). Do zawarcia umowy o dzieło może też dojść w przypadku stworzenia strony internetowej lub artykułu w ramach konkretnego, zindywidualizowanego, jednorazowego projektu.

O tym, czy umowa o dzieło została zawarta nie decyduje jej forma. Umowa o dzieło może być zawarta zarówno w formie pisemnej, ustnej czy w sposób dorozumiany.

Umowa o dzieło może zostać zawarta w ramach działalności wykonywanej osobiście, w ramach działalności nierejestrowanej lub w ramach działalności gospodarczej. O tym, jaki jest to rodzaj umowy decydują okoliczności jej zawarcia oraz treść.

Umowy zawierane w ramach działalności wykonywanej osobiście, są zawierane „poza działalnością nierejestrowaną”. Oznacza to, że jeśli przedmiotem umowy o dzieło są zupełnie inne zobowiązania niż te powstające w ramach prowadzenia biznesu na próbę, taka umowa nie będzie wliczała się do limitu prowadzenia działalności nierejestrowanej. Natomiast jeśli umowa o dzieło dotyczy tego samego zakresu działania, co prowadzona działalność bez rejestracji, umowę taką (otrzymane z niej wynagrodzenie) należy wliczyć do limitu działalności nierejestrowanej (1400 zł przychodu należnego miesięcznie w 2021 roku).

Działalność nierejestrowana a umowa o dzieło w przykładach:

Pani Ania jest graficzką i pracuje u kogoś na etacie (jest zatrudniona na umowę o pracę), dodatkowo po godzinach prowadzi hobbystycznie działalność nierejestrowaną polegającą na sprzedaży produktów rękodzielniczych. Sprzedaż odbywa się na Instagramie. Pani Ania tworzy serwetki, a następnie wystawia je na sprzedaż.

1. Jeśli Pani Ania będzie chciała zawrzeć z jakąś osobą umowę o dzieło np. na przygotowanie konkretnej grafiki (dla innej osoby niż jej pracodawca) to dojdzie do zawarcia umowy o dzieło w ramach działalności wykonywanej osobiście. Taka umowa nie będzie wliczała się do limitu prowadzenia działalności nierejestrowanej.
2. Jeśli Pani Ania, otrzyma propozycję stworzenia zindywidualizowanej paczki serwetek, o określonych wzorach, według wcześniej ustalonych wytycznych klienta, to w takim przypadku dojdzie do zawarcia umowy o dzieło w ramach działalności nierejestrowanej i wynagrodzenie powinno zostać zaksięgowane w uproszczonej ewidencji sprzedaży.
3. Pani Ania oprócz sprzedaży serwetek w ramach działalności nierejestrowanej (na podstawie umowy sprzedaży wcześniej zrobionych produktów), chciałaby zarabiać jako fotograf (świadcząc regularnie, w sposób zorganizowany, samodzielnie, w celach zarobkowych: usługi sesji noworodkowych). Umowy o dzieło zawierane w ramach przeprowadzonej sesji noworodkowej powinny być zaliczane do limitu prowadzenia działalności nierejestrowanej, ponieważ nie można prowadzić dwóch odrębnych działalności nierejestrowanych. Można prowadzić jedną działalność nierejestrowaną i w jej ramach świadczyć różne usługi czy sprzedawać różne produkty. Po przekroczeniu limitu należy zarejestrować działalność gospodarczą, a we wniosku wpisać odpowiednie kody PKD.

Działalność nierejestrowana a umowa o dzieło? Najważniejsze aspekty i elementy odróżniające umowę o dzieło od umowy zlecenie.

Charakter zobowiązania.

Już wiesz, że umowa o dzieło to tzw. umowa rezultatu, natomiast umowa zlecenia jest tzw. umową należytego starania. Umowa zlecenia jest nakierowana na podjęcie działań i dokonywanie określonych czynności przez biorącego zlecenie (np. osobę prowadzącą działalność nierejestrowaną). Wynagrodzenie należy się już za samo wykonywanie określonych czynności. Przy umowie o dzieło wynagrodzenie należy się za osiągnięty rezultat (wykonane dzieło).

W przypadku zawarcia umowy zlecenie, osoba prowadząca działalność nierejestrowaną musi osobiście wykonywać zlecenie. Strony umowy mogą jednak zapisać w umowie, że osoba wykonująca zlecenie (zleceniobiorca – nierejestrowany przedsiębiorca) będzie mogła powierzyć wykonywanie czynności osobie trzeciej (substytutowi). Jednak w przypadku braku takiego zastrzeżenia w umowie zleceniobiorca będzie musiał osobiście wykonywać zlecenie. Nierejestrowany przedsiębiorca przyjmujący zamówienie na dzieło nie musi samemu wykonywać dzieła.

Zarówno przyjmujący zamówienie (osoba prowadząca działalność nierejestrowaną) jak i zleceniobiorca są związani warunkami umowy o dzieło (zlecenia), ale nie podlegają poleceniom zlecającego wykonanie dzieła (zleceniodawcy-klienta) co do miejsca i sposobu jego wykonania.

Odpłatność umowy.

Wynagrodzenie za wykonanie dzieła może być dwojakie: kosztorysowe lub ryczałtowe.

• Wynagrodzenie kosztorysowe jest to zestawienie planowanych prac i przewidywanych wydatków (art. 629 k.c.). Ważne jest to, że gdy zestawienie sporządził zamawiający (klient), przyjmujący zamówienie (nierejestrowany przedsiębiorca) może żądać odpowiedniego podwyższenia wynagrodzenia. Gdy kosztorys sporządził przyjmujący zamówienie – może on żądać wynagrodzenia tylko wtedy, gdy mimo zachowania należytej staranności nie mógł przewidzieć konieczności prac dodatkowych (art. 630 k.c.)
• Wynagrodzenie ryczałtowe jest to wynagrodzenie z góry ustalone, które nie może podlegać podwyższeniu, chociażby w czasie umowy nie można było przewidzieć jej rozmiaru lub kosztów prac (art. 632 § 1 k.c.)

Zapłata wynagrodzenia zasadniczo odbywa się w chwili oddania rzeczy zamawiającemu.

Umowa zlecenie: wynagrodzenie dla przejmującego zamówienie zasadniczo się należy, ale może być też nieodpłatne. Aby zlecenie było nieodpłatne, musi to wynikać wprost z umowy lub okoliczności.

Zgłoszenie umowy do ZUS.

Umowy zlecenia są umowami oskładkowanymi. Oznacza to, że osoba zlecająca wykonanie takiej umowy musi opłacić za zleceniobiorcę (np. osobę prowadzącą działalność nierejestrowaną) składki w ZUS. Przy umowie zlecenie obowiązkowo muszą być odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne. Składki te muszą być odprowadzanie do momentu przekroczenia przez zleceniobiorcę miesięcznego przychodu na poziomie wynagrodzenia minimalnego obowiązującego w danym roku. Kiedy dojdzie do przekroczenia przez zleceniobiorcę kwoty minimalnego wynagrodzenia z wszystkich posiadanych przez niego tytułów do ubezpieczeń to kolejna umowa zlecenie obowiązkowo podlega jedynie składce zdrowotnej.

Więcej na temat umów zlecenie zawieranych w ramach działalności nierejestrowanej pisałam w artykule dostępnym tutaj:

Umowy o dzieło są nieoskładkowane, ale od 1 stycznia 2021 roku, należy je zgłaszać w ZUS w celach informacyjnych i statystycznych. Obowiązek zgłoszenia ciąży na osobach zlecających wykonanie dzieła (zleceniodawca – klient). Należy zgłaszać wszystkie zawarte umowy o dzieło z wyjątkiem tych które zostały wyłączne z takiego obowiązku. Umowy zawierane z osobami prowadzącymi działalność nierejestrowaną nie korzystają z takiego zwolnienia. Więcej o tym obowiązku przeczytasz w dalszej części artykułu.

W związku z tym, że umowy o dzieło są nieoskładkowane, to wykonawca (nierejestrowany przedsiębiorca) nie ma prawa do ubezpieczeń emerytalnych, rentowych, wypadkowych ani zdrowotnych.

Działalność nierejestrowana a umowa o dzieło? Prawa i obowiązki stron umowy.

Obowiązki osoby zamawiającej wykonanie dzieła (klienta) , to m.in:

• zapłata umówionego wynagrodzenia za wykonane dzieło,
• zapłata wynagrodzenia wykonawcy, także gdy dzieło nie zostało ukończone z winy zamawiającego
• odebranie dzieło ukończonego przez wykonawcę,
• współpraca z drugą stroną umowy w zakresie tworzenia dzieła (wtedy gdy strony wyraźnie o tym postanowią),
• Od 1 stycznia 2021 roku: obowiązek zgłoszenia zawartej umowy o dzieło w ZUS (termin: 7 dni).

Prawa osoby zamawiającej wykonanie dzieła (klienta):

• prawo do odstąpienia od umowy,
• prawo do obniżenia wynagrodzenia w przypadku wad wykonanego dzieła;
• prawo wezwania wykonawcy do oddania dzieła, gdy opóźnia się on z realizacją umowy.

Prawa i obowiązki wykonawcy (np. osoby prowadzącej działalność nierejestrowaną):

Podstawowym obowiązkiem wykonawcy jest terminowe oddanie kompletnego dzieła, zgodnie z wytycznymi zamawiającego (klienta). Natomiast do podstawowych praw wykonawcy (nierejestrowanego przedsiębiorcy) zaliczymy:

• żądanie zapłaty za prawidłowo wykonaną umowę,
• oczekiwanie współpracy z zamawiającym,
• prawo do odstąpienia od umowy.

Działalność nierejestrowana a umowa o dzieło? Obowiązek zgłoszenia w ZUS.

Płatnik składek lub osoba fizyczna zlecająca dzieło informuje Zakład o zawarciu każdej umowy o dzieło, jeżeli umowa taka zawarta zostanie z osobą, z którą nie pozostaje w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takiej umowy nie wykonuje pracy na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy, w terminie 7 dni od dnia zawarcia tej umowy.

art. 36 ust.17 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

W związku z wejściem w życie tych przepisów, Od 1 stycznia 2021 roku wszystkie osoby, które zawierają umowy o dzieło mają obowiązek zgłaszania takich umów (poprzez specjalny formularz ) w ZUS.  Każdą umowę o dzieło trzeba wykazać w nowym formularzu RUD (Zgłoszenie umowy o dzieło). Formularz należy złożyć w ciągu 7 dni od zawarcia umowy o dzieło.

Szczegółowe informacje dotyczące sposobu zgłaszania umów o dzieło na formularzu ZUS RUD zawarłam w artykule dostępnym tutaj:

Po opublikowaniu powyższego artykułu pojawiły się liczne pytania i wątpliwości dotyczące zgłaszania w ZUS umów zawartych w ramach działalności nierejestrowanej. Postaram się odpowiedzieć na kilka najczęściej pojawiających się pytań.

Pytania i odpowiedzi:

Czy umowę o dzieło może zgłosić osoba prowadząca działalność nierejestrowaną czy musi to zrobić klient?

Fakt zawarcia umowy o dzieło musi zgłosić osoba zlecająca wykonanie dzieła, czyli klient. Nie ma możliwości, by zgłoszenia dokonała osoba przyjmująca zlecenie wykonania dzieła, czyli osoba prowadząca działalność nierejestrowaną. Nierejestrowany przedsiębiorca może jednak proces zgłoszenia ułatwić, poprzez przekazanie informacji klientowi, że od stycznia istnieje obowiązek zgłaszania takich umów oraz podania wszystkich informacji, które klient (osoba zlecająca wykonanie dzieła) musi zawrzeć w zgłoszeniu na ZUS RUD. Klient może dokonać zgłoszenia elektronicznie lub poprzez wysłanie formularza do ZUS pocztą. Nie trzeba udawać się osobiście do oddziału ZUS. Osoba prowadząca działalność nierejestrowaną może pomóc wypełnić formularz elektroniczny lub zrobić to (uzupełnić zgłoszenie) odręcznie, a następnie poprosić klienta o podpis i wrzucić do koperty, by wysłać pocztą do ZUS.

Dlaczego umowy zawierane w ramach działalności nierejestrowanej nie korzystają ze zwolnienia tak jak umowy zawierane w ramach działalności gospodarczej?

Zgodnie z definicją działalności nierejestrowanej zawartą w ustawie Prawo przedsiębiorców, działalność bez rejestracji to działalność której przychód należny z danego miesiąca nie przekracza 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę. Taka działalność zgodnie z tą ustawą nie jest działalnością gospodarczą. Przepisy dotyczące zgłaszania umów o dzieło, wyraźnie wskazują jakie rodzaje umów i w jakich sytuacjach nie muszą być zgłaszane. Brak tam odniesienia do umów o dzieło zawieranych w ramach działalności nierejestrowanej. Takie umowy są bowiem dla ZUS zawierane poza działalnością gospodarczą, więc podlegają zgłoszeniu.

Czy mogę zawierać z klientami inny rodzaj umowy niż umowa o dzieło? Np. umowa zlecenie lub umowa sprzedaży? Czy zamiast zawierania umowy o dzieło mogę dawać klientom do podpisu regulamin (np. sesji zdjęciowej) i  w ten sposób uniknąć obowiązku zgłaszania do umowy o dzieło do ZUS?

Nie ma znaczenia w jaki sposób zostanie nazwany dokument, który podpisze klient. Co więcej, nie ma znaczenia czy klient cokolwiek podpisze. Umowy o dzieło muszą zostać zgłoszone wtedy gdy dojdzie do ich zawarcia, a nie podpisania. Oznacza to, że zgłoszeniu podlegają również umowy zawierane ustnie i w sposób dorozumiany. O tym, czy doszło zawarcia umowy o dzieło decydują skutki/rezultat danej transakcji. Jeśli umowa zawarta w ramach realizacji danej usługi (np. świadczenie usługi fotograficznej) jest umową rezultatu, gdzie powstaje jakiś konkretny produkt (np. fotografia) to dochodzi wtedy do zawarcia umowy o dzieło.

Czy muszę informować klienta (osobę, która zleca wykonanie dzieła) o tym, że prowadzę działalność nierejestrowaną i w związku z tym istnieje obowiązek zgłoszenia zawartej ze mną umowy do ZUS?

Teoretycznie nie ma takiego obowiązku, ale nie poinformowanie klienta o tym, że nie prowadzi się działalności gospodarczej, może spowodować negatywne konsekwencje. Klient (osoba zlecająca wykonanie dzieła) powinien zdawać sobie sprawę z obowiązków wynikających z zawarcia umowy z daną osobą (nierejestrowany przedsiębiorca). Przepisy dotyczące zgłaszania umów o dzieło są nowe, więc wiele osób wciąż nie wie, że trzeba wypełnić formularz informacyjny ZUS RUD.

Warto na spokojnie porozmawiać z klientem i wytłumaczyć, że druk jest bardzo prosty i nie trzeba płacić żadnych składek, a jedynie przesłać zgłoszenie o zawartej umowie. Nie trzeba nawet podawać kwoty wynagrodzenia. Warto przekazać wszystkie dane klientowi, które musi wpisać formularzu elektronicznym. Nierejestrowany przedsiębiorca może też odręcznie wypełnić formularz za klienta i dać mu jedynie do podpisu.

Jakie są konsekwencje nie zgłoszenia umowy o dzieło w ZUS dla klienta, a jakie dla osoby prowadzącej działalność nierejestrowaną?

Zgodnie z art.98 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych istnieje możliwość zastosowania kary grzywny wobec płatnika składek albo osoby, która jest zobowiązana do działania w jego imieniu, w określonych przepisami prawa przypadkach. Dotyczy to m.in. sytuacji, w których nie są zgłaszane wymagane ustawą dane albo gdy podawane są nieprawdziwe informacje lub wyjaśnienia. W razie wystąpienia takiej sytuacji ZUS kieruje wniosek o ukaranie grzywną do sądu. Sąd rozstrzyga o nałożeniu kary, biorąc pod uwagę, wysoką społeczną szkodliwość danego działania lub zaniechania. Sąd może nałożyć karę do 5000 zł.

Chcesz wiedzieć więcej o umowach o dzieło zawieranych w ramach działalności nierejestrowanej? Zapisz się na warsztaty biznesowe!

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Ustawa z dnia 31.03.2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców.