Prawo mamy do urlopu wychowawczego. Dziesięć podstawowych informacji.

Udało się! Po przebytych chorobach i powitaniu nowych ząbków, nareszcie znalazłam czas, by dokończyć ten ważny wpis i nagrać do niego podcast. 

 

Dlaczego ważny? Chyba większość z nas, młodych mam – choć przez chwilę zastanawiała się nad urlopem wychowawczym, prawda? Ma on kilka plusów, ale jeden zasadniczy minus – jest bezpłatny. Jeśli nie jesteśmy w stanie pozwolić sobie na kolejne lata rezygnacji z pracy na rzecz sprawowania opieki nad dzieckiem – istnieje wiele innych dróg. Pisałam o tym w artykule dostępnym tutaj:

https://www.prawo-mamy.pl/2018/11/29/urlopwychowawczy/

O urlopie wychowawczym, żłobku, opiekunach dziennych i wolności wyboru rozmawiałam też z Panią Joanną Krupską – Prezes Związku Dużych Rodzin „3 plus”. Wywiad możesz przeczytać tutaj:

https://www.prawo-mamy.pl/2018/11/30/joannakrupska/

Teraz czas na garść konkretnych informacji o urlopie wychowawczym, które powinna znać każda mama (i tata..ale o tym za chwilkę)…

Informacja #1 Cel urlopu – sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem.

Przepisy niestety nie doprecyzowują pojęcia sprawowanie osobistej opieki. Nie wprowadzono konkretnych wytycznych, które pozwoliłyby ocenić, kiedy i jaka aktywność czy zachowanie matki – wyłącza możliwość sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Definicję osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem znajdziemy m.in. w ustawie z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie art. 4 pkt 17 osobą sprawującą osobistą opiekę nad dzieckiem jest:

Osoba fizyczna sprawująca osobistą opiekę nad:
a) dzieckiem własnym lub
b) dzieckiem swojego małżonka lub
dzieckiem przysposobionym,

Sprawowanie opieki następuje w określonym przez ustawodawcę okresie, tj. 

• do 3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 5 roku życia,
• do 6 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia – w przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki tej osoby.

O tym, jak wygląda rozumienie sprawowania osobistej opieki według ZUS oraz w orzeczeniach sądowych możecie szczegółowo przeczytać w artykule dostępnym tutaj:

https://www.prawo-mamy.pl/2019/07/16/wychowawczynierejestrowana/

Informacja #2 Urlop wychowawczy przysługuje pracownikowi, który posiada co najmniej 6-miesięczny staż pracy.

Z powyższego wynika, że po pierwsze urlop przysługuje osobom, które mają aktualnie pracę i które mają ją od minimum 6 miesięcy. Urlop wychowawczy nie przysługuje osobom bezrobotnym czy przedsiębiorczym kobietom. Jest to uprawnienie osób pracujących na etacie, ale… przedsiębiorcze mamy mogą skorzystać z pewnego rozwiązania by również (podobnie jak mamy-pracownice) być dłużej z dzieckiem w domu. Więcej przeczytasz kilka akapitów niżej (informacja #9).

Informacja #3 Z urlopu wychowawczego może skorzystać zarówno matka dziecka, jak i ojciec.

Udzielany jest w wymiarze nie większym niż 36 miesięcy, z czego minimum jeden miesiąc musi wykorzystać drugi z rodziców. To znaczy, że jeśli matka dziecka korzysta z urlopu, to przysługuje jej 35 miesięcy, a 36. przysługuje ojcu dziecka.

Urlop wychowawczy może być wykorzystany przez oboje rodziców, przy czym jego wymiar nie zwiększa się – nadal obowiązuje 36 miesięcy, czyli np. po 18 miesięcy dla każdego z rodziców.

Rodzice mogą jednocześnie korzystać z urlopu wychowawczego, jednak nie dłużej niż przez 4 miesiące.

Informacja #4 Urlop można wykorzystać do momentu ukończenia przez dziecko 6. roku życia…

chyba że pracownik przedstawi pracodawcy zaświadczenie o niepełnosprawności dziecka, wtedy urlop można wykorzystać do momentu ukończenia przez dziecko 18. roku życia.

Informacja #5 Prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego za okres urlopu wychowawczego.

Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym nie ma prawa do wynagrodzenia, ale ma prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem. Prawo do dodatku jest ściśle związane z uprawnieniem do zasiłku rodzinnego. Wysokości kryterium dochodowego, uprawniającego do zasiłku rodzinnego w roku zasiłkowym 2018/2019  wynosi:

• kryterium dochodowe ogólne – 674 zł,
• kryterium dochodowe dla rodziny z dzieckiem niepełnosprawnym – 764 zł.

Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje w wysokości 400 zł miesięcznie.

Dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przyznaje się, począwszy od pierwszego dnia miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami lub od dnia przyznania urlopu wychowawczego do końca okresu zasiłkowego lub do dnia przyznania urlopu wychowawczego lub do dnia, w którym upływa 24, 36 lub 72 miesięczny okres jego pobierania. Dodatek przysługujący za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się w wysokości 1/30 dodatku miesięcznegoza każdy dzień. Kwotę dodatku przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę.

Dodatek nie przysługuje, jeżeli:

• Bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w stosunku pracy przez okres krótszy niż 6 miesięcy.
• Podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego;
• Dziecko zostało umieszczone w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, oraz w innych przypadkach zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.
• W okresie urlopu wychowawczego korzysta z zasiłku macierzyńskiego.
• Korzysta ze świadczenia rodzicielskiego.

Informacja #6 Na urlopie wychowawczym nie otrzymuje się od pracodawcy PIT. Nie podlega on opodatkowaniu, także nie można również odliczyć ulgi na dziecko (nie obowiązuje w przypadku wspólnego rozliczania się małżonków).

Jeżeli pracownica była na urlopie wychowawczym przez cały rok podatkowy i nie uzyskał w tym okresie żadnego świadczenia ze stosunku pracy podlegającego opodatkowaniu – pracodawca nie ma potrzeby wystawiania informacji PIT- 11. Pracownica nie uzyskuje dochodu, nie płaci podatku, ale nie może też np. skorzystać z ulgi na dziecko (bo nie ma od czego jej odliczyć).

ALE!

Jeśli jedno z rodziców przebywa na urlopie wychowawczym, może przecież rozliczać się wspólnie  z małżonkiem, który zarobkuje. Rozliczając się wspólnie uzyska wtedy bardzo korzystne ulgi podatkowe, po pierwsze dlatego że dochód jednej osoby dzieli się na dwie, a deklaracja PIT w takich sytuacjach zwykle wskazuje na zwrot podatku. Po drugie – uzyska możliwość skorzystania z ulgi prorodzinnej.

Informacja #7 Prawo do pracy w czasie urlopu wychowawczego.

Art. 186(2) § 1 k.p. dopuszcza możliwość podjęcia pracy zarobkowej oraz innej działalności przez pracownika korzystającego z urlopu wychowawczego. Aktywność taka nie może jednak kolidować z podstawowym celem korzystania z urlopu wychowawczego jakim jest sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem.

Mama może podjąć pracę zarobkową:

• zarówno u dotychczasowego, jak i
• innego pracodawcy;
• otworzyć własną działalność;
• podjąć naukę lub szkolenie.
• może podjąć pracę zarobkową zarówno na podstawie umowy o pracę, jak i
• umowy cywilnoprawnej (umowy zlecenia, o dzieło).

Informacja #8 Może prowadzić działalność nierejestrowaną.

Szczegółowo opisałam to zagadnienie w artykule dostępnym tutaj:

https://www.prawo-mamy.pl/2019/07/16/wychowawczynierejestrowana/

Informacja #9 Prawo do składki emerytalnej opłacanej przez Państwo dla mamy sprawującej osobiście opiekę nad dzieckiem.

Od 1 września 2013 r. obowiązują przepisy umożliwiające finansowanie z budżetu państwa składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w okresie sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Jeżeli z powodu sprawowania opieki nad dzieckiem, mama np. zawiesiła działalność (albo zamknęła), to ma prawo do objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Składki opłaca wtedy w całości budżet państwa, za pośrednictwem ZUS.

Warunkiem objęcia ubezpieczeniami w okresie zawieszenia działalności jest prowadzenie działalności przez co najmniej 6 miesięcy w okresie bezpośrednio poprzedzającym zawieszenie.

Warunek prowadzenia działalności przez okres co najmniej 6 miesięcy jest spełniony, jeśli:

• mama podlegała (obowiązkowo lub dobrowolnie) z działalności nieprzerwanie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym bezpośrednio przed dniem rozpoczęcia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem
• opłacała składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe przez co najmniej 6 miesięcy
• przerwy w opłacaniu składek  były spowodowane jedynie pobieraniem świadczeń z ubezpieczenia chorobowego bądź wypadkowego
• w okresie 6 miesięcy poprzedzających sprawowanie opieki podlegała ubezpieczeniom społecznym jako osoba pobierająca zasiłek macierzyński z tytułu prowadzenia działalności.

Szczegółowy artykuł na ten temat dostępny tutaj:

https://www.prawo-mamy.pl/2019/03/19/wychowawczy/

Prawo do  objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi można wykorzystać na raz lub maksymalnie w 5 częściach i przysługuje przez okres:

• do 3 lat – nie dłużej jednak niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia
• do 6 lat – w przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia.

Prawo do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi przysługuje jednemu z rodziców, pod warunkiem że drugi rodzic nie jest objęty ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu sprawowania opieki albo ubezpieczeniami jako osoba pobierająca zasiłek macierzyński lub zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego albo jako osoba przebywająca na urlopie wychowawczym.

Informacja #10 Mama ma prawo zrezygnować z urlopu wychowawczego.

Ustawodawca w Kodeksie pracy przewidział możliwość rezygnacji z urlopu wychowawczego. Dotyczy to sytuacji, w których kobieta sama pragnie zrezygnować z urlopu wychowawczego przed upływem terminu zakończenia urlopu. Istnieje możliwość rezygnacji z urlopu wychowawczego:

1) w każdym czasie – za zgodą pracodawcy,
2) po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy – najpóźniej na 30 dni przed terminem zamierzonego podjęcia pracy.

W pierwszym wypadku konieczna jest zgoda pracodawcy. W drugim przypadku, kiedy wymagane jest zawiadomienie pracodawcy, będzie on zobowiązany zastosować się do terminu wskazanego przez pracownika i dopuścić go do pracy w tym terminie.

Kobieta może zgłosić rezygnację pracodawcy w dowolnej formie – pisemnie lub ustnie. Istotne jest, aby decyzja dotarła do wiadomości pracodawcy, który musi wyrazić na to zgodę, zwłaszcza gdy pracownik pragnie skorzystać z możliwości rezygnacji z urlopu wychowawczego bez uprzedniego zawiadomienia pracodawcy. Zatem dla celów dowodowych – najlepszą formą wyda się forma pisemna.

Bibliografia:

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy
• Ustawa z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych.
• Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Ustawa  z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
• Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców